Mədəni səviyyənin indikatorlarından biri də insanların bir araya gəldiyi məkanlardakı ünsiyyət formatıdır. Toylarımızda səs gücləndiricilərin fiziki ağrı verəcək dərəcədə yüksək desibeldə işləməsi, hər hansı bir intellektual, isti və ya səmimi dialoqun qarşısını almaq üçün qurulmuş mexanizm təsirini bağışlayır. Beş yüz nəfər eyni zala toplanır, lakin heç kim bir-biri ilə danışa bilmir. Musiqinin səsindən qulaq batıran, qeyri-sağlam qidaların ağırlığından nəfəs almaq çətinləşən bu mühitdə hansı mədəniyyətdən söhbət gedə bilər? İlk baxışdan iki insanın həyatını birləşdirməsini qeyd etmək məqsədi daşıyan bu mərasim, reallıqda tamamilə başqa bir mahiyyət kəsb edir. O, həm kütləvi sağlamlığa qarşı işlənən bir qida terroru, həm də cəmiyyətin dərinliklərində kök salmış mədəni geriliyin, göstəriş xəstəliyinin və intellektual deqradasiyanın simvoludur.
İnsan orqanizmi müəyyən bioloji ritmlərə uyğunlaşdırılıb. Günəşin batması ilə birlikdə maddələr mübadiləsi yavaşlayır, həzm sistemi dincəlmə rejiminə keçir. Lakin bizim toy ənənəmiz orqanizmin bu fundamental qanunlarına açıq müharibə elan edir.
Axşam saat 9-10 radələrində masalara daşınan ağır karbohidratlar, hədsiz miqdarda heyvani yağlar, qızardılmış xörəklər və nəhayət, "klimaks" olaraq təqdim edilən aş və kabab insan fiziologiyası üçün birbaşa sabotajdır. Bədənin istirahətə hazırlaşdığı bir vaxtda mədəaltı vəzi, qaraciyər və ürək-damar sistemi ekstremal rejimdə işləməyə məcbur edilir. Qanda qlukoza və trigliseridlərin qəfil sıçrayışı qan qatılaşmasına, damar endotelinin zədələnməsinə və aterosklerotik proseslərin sürətlənməsinə səbəb olur. Toylarımız, əslində, şəkərli diabet, hipertoniya və metabolik sindromun kütləvi şəkildə istehsal olunduğu sənaye konveyerləridir. Biz şənlik adı altında öz bioloji gələcəyimizi məhv edirik.
Problemin sosioloji və iqtisadi tərəfi isə traqikomediyadır. Təməlində "el nə deyər" qorxusu dayanan bir nümayişkaranə istehlak arenasıdır toy. İnsanlar illərlə qazandıqları vəsaiti və ya banklardan yüksək faizlə götürdükləri kreditləri cəmi bir neçə saatlıq şouya qurban verirlər.
Bu, sadəcə iqtisadi irrasionallıq deyil; bu, fərdin cəmiyyət tərəfindən əzilməsidir. Gənc ailə öz təməlini sağlam bir iqtisadi zəmində yox, borc və stres içində qurmağa məcbur edilir. Masadakı yeməklərin çeşidi və qonaqların sayı cəmiyyətdəki "statusun" ölçü vahidinə çevrilir. İntellektual, elmi və ya peşəkar nailiyyətlərlə özünü təsdiq edə bilməyən toplumlar, dəyər meyarlarını maddi nümayişkaranəlik üzərindən qurmağa məhkumdur. Masanın üzərindəki israfçılıq, əslində, mənəvi və intellektual boşluğun kompensasiyasıdır.
Bu cür kütləvi, idarəolunmaz və formal xarakter daşıyan tədbirlər cəmiyyətin mədəni geriliyinin ən böyük simvoludur. O, kütlə psixologiyasının fərdi şüur üzərindəki mütləq qələbəsini nümayiş etdirir.
Ənənə cəmiyyəti irəli aparmalı, onun inkişafına və rifahına xidmət etməlidir. Bizi xəstə edən, borca salan və mənəvi cəhətdən yoxsullaşdıran bir vərdiş ənənə ola bilməz.
Azərbaycan cəmiyyəti artıq bu sosioloji və bioloji tələdən xilas olmalıdır.
Oxunub: 0
