Bir müddət əvvəl kəlağayı məsələsi ortaya çıxanda İran tipli dini-mədəni düşüncəni üstün tutanlar əl-ayağa düşdülər. “Olmaz!”, “Allah hicabı məsləhət görüb!” — arqumentlər bir-birinin ardınca səslənməyə başladı.
Amma bir sual ortada qaldı: Məsələ həqiqətən örtünmək idisə, kəlağayının günahı nə idi?
Kəlağayı da baş örtüyüdür. Azərbaycan qadını onu əsrlər boyu başına örtüb. Onun rəngində, naxışında, formasında yalnız bir geyim deyil, xalqın yaddaşı yaşayıb. Kəlağayı qadının başını örtməklə yanaşı, onun milli kimliyini də görünən edib.
Elə məsələ də buradan başlayır.
Əgər məqsəd yalnız örtünməkdirsə, milli kəlağayı niyə kifayət etmir? Niyə onun yerinə mütləq başqa coğrafiyanın dini-mədəni modelini gətirmək lazımdır? Niyə Azərbaycan qadınının başındakı milli simvol birdən-birə “yetərli olmayan” bir örtüyə çevrilir?
Burada artıq söhbət parçadan, rəngdən, geyimdən getmir.
Söhbət kimlikdən gedir.
İnsan hansı geyimi seçirsə, bunun arxasında həmişə müəyyən mədəni təsəvvürlər dayana bilər. Xalq da öz simvollarını yaşatmaqla özünü tanıyır. Milli geyim sadəcə geyim deyil; milli yaddaşın gündəlik həyatda görünən formalarından biridir.
Ona görə kəlağayıya münasibət də bəzən daha böyük bir problemin kiçik görüntüsünə çevrilir: öz milli dəyərimizi özümüzdən uzaqlaşdırıb, başqa bir mədəniyyətin dini qəlibini “daha müqəddəs”, “daha düzgün”, “daha üstün” hesab etmək.
Ən təhlükəli manqurtluq da elə buradan başlayır.
Manqurt öz yaddaşını itirmiş insandır. Amma müasir manqurtluğun başqa bir forması da var: öz yaddaşını aşağı görmək. Öz milli simvoluna şübhə ilə baxmaq, öz mədəniyyətini ikinci dərəcəli saymaq, kənardan gələn hər şeyi daha müqəddəs və daha üstün qəbul etmək.
Bu zaman insanın başında nə olduğu qədər, şüurunda nə olduğu mühüm olur.
Kəlağayıya baxıb yalnız bir parça parça görmək mümkündür. Amma onun arxasında Azərbaycanın qadın tarixini, sənətini, zövqünü, ailə və mərasim mədəniyyətini görmək də mümkündür.
Bir xalqın milli yaddaşı əvvəlcə böyük sözlərlə yox, belə kiçik görünən şeylərlə aşınır. Bu gün kəlağayı “lazımsız” görünür, sabah başqa bir milli adət “köhnəlik” elan edilir, bir müddət sonra isə insan özünün kim olduğunu başqasının verdiyi ölçülərlə müəyyənləşdirməyə başlayır.
Özünü tanımayan insanı başqası asanlıqla öz qəlibinə sala bilər.
Ona görə məsələ kəlağayı deyil.
Məsələ Azərbaycan insanının öz milli kimliyinə münasibətidir.
Biz dünyaya açıq ola bilərik. Başqa xalqların mədəniyyətinə hörmət edə bilərik. Dini inanclara hörmət edə bilərik. Amma bunların heç biri öz milli yaddaşımızı kiçiltmək hesabına baş verməməlidir.
Çünki milli kimlik başqasına düşmən olmaq deyil.
Milli kimlik özün olmaqdır.
Və özün olmaq üçün əvvəlcə öz yaddaşını qorumalısan.
Kəlağayı isə həmin yaddaşın baş üzərində daşınan simvollarından yalnız biridir.
Düzgün Atalı
Oxunub: 0
